“ยามศึกเรารบ ยามสงบเราฝึกฝนตั้งรับ” น่าจะเป็นนิยามที่ใช้ได้ดีที่สุดเพื่อตั้งรับสถานการณ์ หรือปรากฏการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นปัญหาโรคระบาด อุบัติภัยทางธรรมชาติ ตลอดจนปัญหาต่างๆ ที่เกิดจากความขัดแย้ง ฯลฯ

ภายใต้การบ่มเพาะเพื่อสร้าง “ฐานกำลังทางสังคม” จาก “พลังนักศึกษา” หลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวิชานวัตกรรมการจัดการสังคมและสิ่งแวดล้อม โครงการจัดตั้งมหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ จะนำพาความ “มั่นคง” และ “ยั่งยืน” มาสู่ “วงล้อม” ที่สอดประสานกันด้วย “มือต่อมือ” อันอบอุ่นของทุกคนในชุมชน

อาจารย์ ดร.มุกดา สุวรรณศรี อาจารย์ประจำหลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวิชานวัตกรรมการจัดการสังคมและสิ่งแวดล้อม โครงการจัดตั้งมหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ คือหนึ่งในความภาคภูมิใจของ มหาวิทยาลัยมหิดล ในฐานะ “ปัญญาของแผ่นดิน” ตามปณิธานของมหาวิทยาลัยมหิดล ผู้มีส่วนผลักดันให้ “พลังนักศึกษา” ได้เป็น “พลังสำคัญเพื่อการพัฒนาชุมชน”

ผ่าน “การลงพื้นที่ภาคสนาม” ที่จัดขึ้นอย่างต่อเนื่องสำหรับนักศึกษาหลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวิชานวัตกรรมการจัดการสังคมและสิ่งแวดล้อม โครงการจัดตั้งมหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ ในชั้นปีที่ 2 และ 3 เพื่อการค้นหาบทสรุปเสนอเป็นแนวทางในการพัฒนา และสะท้อนปัญหาที่เกิดขึ้นจริงในท้องถิ่น ด้วย “องค์ความรู้” ที่ต่อยอดจากในห้องเรียนสู่โลกกว้าง

ภาพของนักศึกษาโครงการจัดตั้งมหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญใน “เสื้อช็อป” หรือชุดฝึกปฏิบัติภาคสนามลงพื้นที่สำรวจเพื่อค้นคว้าประเด็นปัญหา สัมภาษณ์เก็บข้อมูลมาออกแบบวิธีวิจัย วิเคราะห์ และสังเคราะห์โดยไม่หวั่นต่อความยากลำบาก ได้นำไปสู่ “บทสรุปในมุมมองของคนรุ่นใหม่” ที่พร้อมตั้งใจทำประโยชน์เพื่อชุมชนดังที่ได้ปฏิบัติสืบต่อกันมา

โดยเป็นการแสดงให้เห็นว่า นักศึกษาวิทยาเขตอำนาจเจริญ ซึ่งเป็น “พลังของมหาวิทยาลัยมหิดล” พร้อมทำหน้าที่ “พลังของแผ่นดิน” ตามความหมายแห่งนามพระราชทาน ด้วยความภาคภูมิใจที่ได้เป็นส่วนหนึ่งของชุมชนที่ตนรักมากเพียงใด

หนึ่งในเครื่องมือที่พร้อมสนับสนุนให้งานวิจัยเพื่อชุมชน ได้บรรลุผลสู่ความสำเร็จ ได้แก่ การจัดทำ “แผนที่เดินดิน ปฏิทินชุมชน แผนผังเครือญาติ” โดยเป็นขั้นตอนสำคัญที่ใช้เตรียมพร้อมนักศึกษาให้ “รู้เขา รู้เรา” ซึ่งจะส่งผลให้สามารถฝ่าฟันปัญหาต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้นระหว่างทาง ดุจดังได้ “รบร้อยครั้ง ชนะร้อยครั้ง”

ในห้องเรียนซึ่งเปรียบเสมือน “วอร์รูม” หรือ “ศูนย์บัญชาการพิชิตอุปสรรควิจัย” ได้มีการสอนทักษะการจัดทำ “แผนที่เดินดิน ปฏิทินชุมชน แผนผังเครือญาติ” ให้นักศึกษาหลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวิชานวัตกรรมการจัดการสังคมและสิ่งแวดล้อม โครงการจัดตั้งมหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตอำนาจเจริญ โดยการจำลองด้วยสัญลักษณ์ต่างๆ อาทิ รูป “วงกลม” แทน “เพศหญิง” รูป “สามเหลี่ยม” แทน “เพศชาย” ฯลฯ รวมทั้งมีการลากเส้นเพื่อเชื่อมโยงความสัมพันธ์ของแต่ละตัวแปรต่างๆ ที่เกี่ยวข้องให้ได้มากที่สุด

ลักษณะการแสดงความสัมพันธ์ของข้อมูล ขึ้นอยู่กับโจทย์ปัญหาที่ตั้งไว้ ซึ่งนอกจากจะได้แก่ ความสัมพันธ์ทางสายเลือด ยังรวมไปถึงความสัมพันธ์ทางสังคม เศรษฐกิจ ประวัติทางสุขภาพ ฯลฯ ที่ตรวจสอบได้จากแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือ

อาจารย์ ดร.มุกดา สุวรรณศรี ได้แนะนำแนวทางในการจัดทำ “แผนที่เดินดิน ปฏิทินชุมชน แผนผังเครือญาติ” ให้ได้ประสิทธิภาพว่า ไม่สำคัญเพียงเพื่อการวิจัย แต่ยังสามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อเป็น “เครื่องมือสำคัญ” ในการ “เข้าถึงชุมชน” ด้านต่างๆ โดยขึ้นอยู่กับ “การเลือก” บุคคลที่สามารถให้ข้อมูลได้อย่างถูกต้อง เชื่อถือได้ อาทิ “ผู้นำชุมชน” และ “ปราชญ์ชาวบ้าน” ด้วยความตระหนักใน “จริยธรรม” ที่ใช้ในการตั้งคำถามด้วยความระมัดระวัง และให้เป็นไปโดยความสมัครใจ

โดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนของ “ข้อมูลส่วนบุคคล” ที่จะต้องถือเป็น “ความลับ” ด้วย “ความอ่อนน้อมถ่อมตน” โดยจะต้องไม่ลืมว่า “การออกภาคสนาม” คือการนำความเป็น “มหาวิทยาลัยมหิดล” เดินทางไปด้วยทุกครั้ง

สุดท้ายสิ่งที่ได้ไม่เพียงการเก็บข้อมูลเพื่อบรรลุสู่เป้าหมาย แต่ยังได้ “สร้างสัมพันธ์อันดี” กับบุคคลต่างๆ ที่นับเป็น “ฟันเฟืองหลัก” ของชุมชน

ซึ่งเมื่อรวมเข้าด้วยกันแล้วอาจเป็นเหมือนดัง “เครือญาติ” ที่พร้อมสร้าง “พลังทางสังคม” ให้เป็นหนึ่งเดียวได้ต่อไปอีกโดยไม่สิ้นสุดในชีวิตจริง

ติดตามข่าวสารที่น่าสนใจจากมหาวิทยาลัยมหิดลได้ที่www.mahidol.ac.th

สัมภาษณ์ และเขียนข่าวโดย ฐิตินวตาร ดิถีการุณ นักประชาสัมพันธ์ (ชำนาญการ)

งานสื่อสารองค์กร กองบริหารงานทั่วไป สำนักงานอธิการบดี มหาวิทยาลัยมหิดล