วารสารการแพทย์เภสัชกรรมเวชกรรม เจาะข่าวตลาดยา : www.medi.co.th

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา GLP-1 receptor agonist หรือยาที่ออกฤทธิ์เลียนแบบฮอร์โมน GLP-1 ได้รับความสนใจมากขึ้นในการดูแลโรคอ้วนและภาวะน้ำหนักเกิน โดยเฉพาะยาฉีดรายสัปดาห์กลุ่ม semaglutide ซึ่งออกฤทธิ์ต่อระบบควบคุมความอยากอาหาร ความอิ่ม และการรับประทานอาหาร

GLP-1 หรือ glucagon-like peptide-1 เป็นฮอร์โมนที่มีบทบาทต่อการควบคุมความอยากอาหารและพลังงานที่ร่างกายได้รับ โดย semaglutide เป็น GLP-1 analogue ที่จับและกระตุ้น GLP-1 receptor ซึ่งมีอยู่ในหลายบริเวณของสมองที่เกี่ยวข้องกับ appetite regulation ข้อมูลในเอกสารกำกับยาระบุว่า semaglutide ช่วยเพิ่มความรู้สึกอิ่ม ลดความหิว ลด food cravings และลดความชอบต่ออาหารไขมันสูง

ลดน้ำหนักได้เท่าไรจากข้อมูล STEP UP?
ข้อมูลจากการศึกษา STEP UP ซึ่งประเมิน semaglutide ขนาด 7.2 mg สัปดาห์ละครั้งในผู้ใหญ่ที่มีโรคอ้วน รายงานว่า semaglutide 7.2 mg ให้ผลลดน้ำหนักตัวเฉลี่ยประมาณ 21% จาก baseline ที่สัปดาห์ที่ 72 เมื่อใช้ร่วมกับ reduced-calorie diet และ increased physical activity

ใน STEP UP กลุ่ม semaglutide 7.2 mg ยังมีสัดส่วนผู้ที่ลดน้ำหนักได้ตั้งแต่ 20% ขึ้นไปมากกว่ากลุ่ม semaglutide 2.4 mg และ placebo โดยข้อมูลในตารางผลการศึกษารายงานว่า ผู้ที่ได้รับ semaglutide 7.2 mg มีสัดส่วนที่ลดน้ำหนักได้ ≥25% ถึง 1 ใน 3 หรือ 31.2%

น้ำหนักที่ลดลงมาจากไขมันหรือกล้ามเนื้อ?
เมื่อน้ำหนักลดลงมาก คำถามสำคัญคือ น้ำหนักที่ลดลงนั้นมาจากไขมันหรือกล้ามเนื้อ ข้อมูล body composition จาก STEP UP ช่วยเพิ่มความเข้าใจในประเด็นนี้ โดยเอกสารกำกับยาระบุว่า ใน sub-study ของ STEP UP ที่ประเมินด้วย MRI การรักษาด้วย semaglutide 2.4 mg และ 7.2 mg มีการลดลงของ fat mass/volume มากกว่า lean body mass/volume หลัง 72 สัปดาห์

จากข้อมูล STEP UP body composition analysis ที่มีการนำเสนอเพิ่มเติม พบว่า ประมาณ 84% ของสัดส่วนน้ำหนักที่ลดลงส่วนใหญ่มาจากการลดลงของมวลไขมัน อย่างไรก็ตาม ไม่ควรตีความว่าไม่มีการลดลงของกล้ามเนื้อเลย การดูแลโภชนาการ การได้รับโปรตีนเพียงพอ และการออกกำลังกายโดยเฉพาะ resistance exercise จึงยังมีความสำคัญ

ทำไมต้องเป็นยารายสัปดาห์?
Semaglutide มี half-life ประมาณ 1 สัปดาห์ จึงเหมาะกับการบริหารยาแบบฉีดใต้ผิวหนังสัปดาห์ละครั้ง การใช้ยารายสัปดาห์อาจช่วยลดความยุ่งยากของการใช้ยาเมื่อเทียบกับยาที่ต้องใช้ทุกวัน แต่ควรใช้ตามขนาดยาและวิธีใช้ที่แพทย์สั่งเท่านั้น

ตามเอกสารกำกับยา semaglutide สำหรับการควบคุมน้ำหนักเริ่มจากขนาด 0.25 mg สัปดาห์ละครั้ง และเพิ่มขนาดยาแบบค่อยเป็นค่อยไปเป็นเวลา 16 สัปดาห์เพื่อลดโอกาสเกิดอาการทางระบบทางเดินอาหาร ก่อนถึง maintenance dose 2.4 mg สัปดาห์ละครั้ง และในผู้ใหญ่บางกลุ่มที่มี BMI ≥30 kg/m² อาจพิจารณาเพิ่มเป็น 7.2 mg หลังได้รับ 2.4 mg อย่างน้อย 4 สัปดาห์ตามข้อกำหนดในเอกสารกำกับยา สอดคล้องกับการศึกษา STEP UP ซึ่งรายงานผล semaglutide 7.2 mg ให้ผลลดน้ำหนักตัวเฉลี่ยประมาณ 21%

อาการไม่พึงประสงค์ที่พบบ่อย และการจัดการ
อาการไม่พึงประสงค์ที่พบบ่อยของยาในกลุ่ม GLP-1 receptor agonist มักเกี่ยวข้องกับระบบทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย และท้องผูก โดยมักเกิดในช่วงเริ่มต้นหรือช่วงเพิ่มขนาดยา และส่วนใหญ่มีความรุนแรงระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง

แนวทางจาก Wharton S. และคณะ แนะนำการจัดการอาการทางระบบทางเดินอาหารด้วยหลัก 3E ได้แก่ Education and explanation, Escalation to an appropriate dose และ Effective management of GI side effects
ในทางปฏิบัติ ผู้ป่วยควรได้รับคำแนะนำตั้งแต่ก่อนเริ่มยา ว่าอาการทางเดินอาหารอาจเกิดขึ้นได้และมักค่อย ๆ ดีขึ้น การปรับพฤติกรรมที่อาจช่วยลดอาการ ได้แก่ รับประทานอาหารปริมาณน้อยลง หยุดรับประทานเมื่อรู้สึกอิ่ม หลีกเลี่ยงการกินเมื่อไม่หิว ลดอาหารไขมันสูงหรืออาหารรสจัด และลดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์หรือน้ำอัดลม โดยเฉพาะในช่วงเริ่มยาและช่วงเพิ่มขนาดยา

หากมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสีย ควรระวังภาวะขาดน้ำ โดยเอกสารกำกับยาระบุว่าอาการทางเดินอาหารอาจทำให้เกิด dehydration และในบางกรณีอาจกระทบต่อการทำงานของไตในผู้ที่มีภาวะไตบกพร่อง ในกรณีที่มีอาการทางเดินอาหารชัดเจนสามารถพิจารณาชะลอการเพิ่มขนาดยา หรือลดกลับไปยังขนาดยาก่อนหน้า จนกว่าอาการจะดีขึ้น หรือทนต่อยาได้มากขึ้น

มากกว่าการลดน้ำหนัก: ข้อมูลด้านหัวใจและ MASH
นอกจากการควบคุมน้ำหนัก semaglutide ยังได้รับอนุมัติข้อบ่งชี้ในประเทศไทย สำหรับการลดความเสี่ยงของ major adverse cardiovascular events ได้แก่ cardio-vascular death, non-fatal myocardial infarction และ non-fatal stroke ในผู้ใหญ่ที่มี established cardiovascular disease ร่วมกับโรคอ้วนหรือภาวะน้ำหนักเกิน

ข้อมูลจาก SELECT trial รายงานว่า semaglutide ลดความเสี่ยงของการเกิด MACE 20% โดยมี hazard ratio 0.80 เมื่อเทียบกับ placebo ซึ่งสะท้อนบทบาทของการรักษาที่ไม่ได้จำกัดเฉพาะตัวเลขน้ำหนัก แต่รวมถึง cardiometabolic outcomes ในกลุ่มผู้ป่วยที่เหมาะสม

อีกข้อบ่งใช้หนึ่งคือการรักษา noncirrhotic metabolic dysfunction-associated steatohepatitis หรือ MASH ที่มีพังผืดในตับระยะปานกลางถึงรุนแรง หรือ fibrosis stage F2–F3 ในผู้ใหญ่ ข้อมูล ESSENCE ที่สัปดาห์ที่ 72 รายงานว่า semaglutide มีผลต่อ histopathology endpoints ทั้ง resolution of steatohepatitis และ improvement in liver fibrosis เมื่อเทียบกับ placebo

โดยสรุป GLP-1 receptor agonist รายสัปดาห์เป็นหนึ่งในแนวทางการดูแลโรคอ้วนที่ควรใช้ร่วมกับการปรับพฤติกรรม ข้อมูล STEP UP รายงานว่า semaglutide 7.2 mg ลดน้ำหนักเฉลี่ยประมาณ 21% ที่สัปดาห์ที่ 72 และข้อมูล body composition ชี้ว่าน้ำหนักที่ลดลงส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการลดลงของไขมัน ขณะเดียวกัน การใช้ยาควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ เพื่อประเมินข้อบ่งใช้ ความปลอดภัย ความทนต่อยา และการติดตามอาการไม่พึงประสงค์อย่างเหมาะสม และควรได้รับการพิจารณาด้านสุขภาพองค์รวมมากกว่าตัวเลขของน้ำหนักที่ลดลง

FAQ
• GLP-1 คืออะไร?
GLP-1 หรือ glucagon-like peptide-1 เป็นฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมความอยากอาหาร ความอิ่ม และพลังงานที่ร่างกายได้รับ ยากลุ่ม GLP-1 receptor agonist ออกฤทธิ์โดยเลียนแบบและกระตุ้น GLP-1 receptor
• ยา GLP-1 รายสัปดาห์ช่วยลดน้ำหนักได้อย่างไร?
Semaglutide ช่วยเพิ่มความรู้สึกอิ่ม ลดความหิว ลด food cravings และลดความชอบต่ออาหารไขมันสูง จึงช่วยลด energy intake เมื่อใช้ร่วมกับการควบคุมอาหารและเพิ่มกิจกรรมทางกาย
• Semaglutide 7.2 mg ลดน้ำหนักได้เท่าไรใน STEP UP?
การศึกษา STEP UP รายงานว่า semaglutide 7.2 mg สัปดาห์ละครั้ง ลดน้ำหนักตัวเฉลี่ยประมาณ 21% จาก baseline ที่สัปดาห์ที่ 72 ในผู้ใหญ่ที่มีโรคอ้วน
• น้ำหนักที่ลดลงมาจากไขมันหรือกล้ามเนื้อ?
ข้อมูล body composition จาก STEP UP ระบุว่าน้ำหนักที่ลดลงส่วนใหญ่มาจาก fat mass หรือ adipose tissue โดยข้อมูลเพิ่มเติมรายงานว่าประมาณ ประมาณ 84% ของสัดส่วนน้ำหนักที่ลดลงส่วนใหญ่มาจากการลดลงของมวลไขมัน แต่ยังควรดูแลโภชนาการและออกกำลังกายเพื่อสนับสนุนสุขภาพกล้ามเนื้อ
• อาการข้างเคียงที่พบบ่อยคืออะไร?
อาการที่พบบ่อยคืออาการทางระบบทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ท้องผูก ปวดท้อง หรือแน่นท้อง ซึ่งมักพบในช่วงเริ่มยาและช่วงเพิ่มขนาดยา
• ข้อมูลด้านสุขภาพอื่น ๆ ของ semaglutide มีอะไรบ้าง?
- มีข้อมูลหัวใจและหลอดเลือดจาก SELECT trial ที่รายงานว่า semaglutide ลดความเสี่ยงของ major adverse cardiovascular events ในผู้ใหญ่ที่มี estab-lished cardiovascular disease ร่วมกับโรคอ้วน หรือภาวะน้ำหนักเกิน
- มีข้อมูลในผู้ใหญ่ที่มี noncirrhotic MASH และ fibrosis stage F2–F3 โดยข้อมูล ESSENCE รายงานผลต่อ resolution of steatohepatitis และ improve-ment in liver fibrosis ที่สัปดาห์ที่ 72 เมื่อเทียบกับ placebo