เมื่อพูดถึงการลดน้ำหนัก หลายคนอาจให้ความสำคัญกับ “ตัวเลขบนตาชั่ง” เป็นหลัก แต่ในทางการแพทย์ คำถามสำคัญไม่ใช่เพียงว่าน้ำหนักลดลงเท่าไร แต่คือ น้ำหนักที่ลดลงมาจากไขมันหรือกล้ามเนื้อเป็นหลัก

     ประเด็นนี้มีความสำคัญมากขึ้นในยุคที่มีการใช้ยากลุ่ม GLP-1 receptor agonist ในการดูแลโรคอ้วน เพราะการลดน้ำหนักจำนวนมากอาจทำให้เกิดคำถามว่า body compo-sition เปลี่ยนแปลงอย่างไร น้ำหนักที่ลดลงมาจาก fat mass หรือ lean mass และ muscle function ยังคงอยู่หรือไม่

     ข้อมูลจาก STEP UP body composition analysis ที่นำเสนอในงาน EASD 2025 ช่วยเพิ่มความเข้าใจในประเด็นนี้ โดยการศึกษา STEP UP รายงานว่า semaglutide 7.2 mg สัปดาห์ละครั้ง ให้ผลลดน้ำหนักตัวเฉลี่ย 21% จาก baseline ที่สัปดาห์ที่ 72 ในผู้ใหญ่ที่มีโรคอ้วน และการวิเคราะห์ body composition พบว่า สัดส่วนของน้ำหนักที่ลดลงส่วนใหญ่มาจากมวลไขมัน

     STEP UP เป็นการศึกษาทางคลินิกแบบ randomized, double-blind, placebo- and active-controlled, multicentre phase 3b trial ในผู้ใหญ่ที่มี BMI ≥30 kg/m² และไม่มีเบาหวานชนิดที่ 2 โดยเปรียบเทียบ semaglutide 7.2 mg, semaglutide 2.4 mg และ placebo ร่วมกับการปรับพฤติกรรม ได้แก่ การลดพลังงานจากอาหารประมาณ 500 kcal/day และการมีกิจกรรมทางกายอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์

     ผลการศึกษารายงานว่า semaglutide 7.2 mg ลดน้ำหนักตัวเฉลี่ยประมาณ 21% จาก baseline ที่สัปดาห์ที่ 72 ขณะที่ semaglutide 2.4 mg ลดลง 18% และ placebo ลดลง 2% สำหรับประเด็น body composition มีการวิเคราะห์เพิ่มเติมใน MRI sub-population ของ STEP UP โดยใช้ข้อมูล pooled semaglutide 2.4 mg และ 7.2 mg เทียบกับ placebo เพื่อประเมินการเปลี่ยนแปลงของ tissue depots ได้แก่ total adipose tissue volume, visceral adipose tissue volume, total lean tissue volume, muscle volume และ muscle fat
     ผลการวิเคราะห์พบว่า กลุ่ม pooled semaglutide มีการลดลงของ adipose tissue เด่นชัด โดย total adipose tissue volume ลดลงประมาณ 25.1% และ visceral adipose tissue volume ลดลงประมาณ 31.3% จาก baseline ที่สัปดาห์ที่ 72

     เมื่อคำนวณสัดส่วนของน้ำหนักที่ลดลง พบว่า 84% ของสัดส่วนน้ำหนักที่ลดลงส่วนใหญ่จากมวลไขมัน ด้าน muscle function การวิเคราะห์นี้ประเมินด้วย sit-to-stand test หรือจำนวนครั้งของการลุก-นั่งในเวลา 30 วินาที พบว่าทั้งกลุ่ม pooled semaglutide และ placebo มีจำนวนครั้งเพิ่มขึ้นใกล้เคียงกันจาก baseline ถึงสัปดาห์ที่ 72 โดยผลสรุประบุว่า muscle function ซึ่งประเมินด้วย sit-to-stand test ยังคง preserved หลังการรักษาด้วย semaglutide

     ดังนั้น ข้อมูลจาก STEP UP body composition analysis ช่วยตอบคำถามว่า “ใช้ยาลดน้ำหนักแล้วต้องกังวลเรื่องกล้ามเนื้อไหม” ได้ในระดับหนึ่งว่า น้ำหนักที่ลดลงส่วนใหญ่มาจากมวลไขมัน และการทำงานของกล้ามเนื้อจาก sit-to-stand test ยังคง preserved ไว้ อย่างไรก็ตาม ไม่ควรตีความว่าเป็นการ “ลดเฉพาะไขมัน” หรือ “ไม่มีการสูญเสียกล้ามเนื้อเลย”

     ในทางปฏิบัติ การลดน้ำหนักอย่างมีคุณภาพจึงควรร่วมกับการดูแลด้านโภชนาการ การได้รับโปรตีนเพียงพอ การออกกำลังกาย โดยเฉพาะ resistance exercise และการติดตามโดยบุคลากรทางการแพทย์ เพื่อสนับสนุนการลดมวลไขมัน และการคงไว้ของการทำงานของกล้ามเนื้อในระยะยาว

     โดยสรุป การใช้ยาลดน้ำหนักไม่ควรถูกประเมินจากตัวเลขน้ำหนักที่ลดลงเพียงอย่างเดียว ข้อมูลจาก STEP UP รายงานว่า semaglutide 7.2 mg ลดน้ำหนักตัวเฉลี่ย 21% ที่สัปดาห์ที่ 72 และ body composition analysis พบว่า 84% ของสัดส่วนน้ำหนักที่ลดลงส่วนใหญ่จากการสูญเสียมวลไขมัน พร้อมข้อมูลที่สนับสนุนว่าการคงไว้ของการทำงานของกล้ามเนื้อ ดังนั้น ประเด็น “ไขมัน VS กล้ามเนื้อ” ควรถูกมองในบริบทของการดูแลโรคอ้วนแบบองค์รวม ร่วมกับการปรับพฤติกรรม โภชนาการ การออกกำลังกาย และการติดตามโดยบุคลากรทางการแพทย์

FAQ
     • ใช้ semaglutide ลดน้ำหนักได้เท่าไรจากข้อมูลงานวิจัย?
จากการศึกษา STEP UP รายงานว่า semaglutide 7.2 mg สัปดาห์ละครั้ง ลดน้ำหนักตัวเฉลี่ย 21% จาก baseline ที่สัปดาห์ที่ 72 ในผู้ใหญ่ที่มีโรคอ้วน เมื่อใช้ร่วมกับการปรับพฤติกรรม
     • น้ำหนักที่ลดลงจาก semaglutide มาจากไขมันหรือกล้ามเนื้อ?
ข้อมูล STEP UP body composition analysis รายงานว่า 84% ของสัดส่วนน้ำหนักที่ลดลงส่วนใหญ่จากการสูญเสียมวลไขมัน ใน MRI sub-population ของการศึกษา STEP UP
     • semaglutide ลดเฉพาะไขมันหรือไม่?
ไม่ควรตีความเช่นนั้น ข้อมูลระบุว่าน้ำหนักที่ลดลงส่วนใหญ่มาจากการลดลงของมวลไขมัน ดังนั้นไม่ควรสรุปว่าเป็นการลดเฉพาะไขมัน หรือไม่มีผลต่อ lean tissue เลย
     • ข้อมูล STEP UP บอกอะไรเกี่ยวกับไขมันในช่องท้อง?
ใน MRI sub-population กลุ่ม pooled semaglutide มี visceral adipose tissue volume ลดลงประมาณ 31.3% จาก baseline ที่สัปดาห์ที่ 72 ซึ่งเป็นข้อมูลที่ช่วยเพิ่มความเข้าใจเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของ body composition ระหว่างการลดน้ำหนัก
     • ข้อมูล STEP UP บอกอะไรเกี่ยวกับการทำงานของกล้ามเนื้อ?
การทำงานของกล้ามเนื้อหรือ muscle function ประเมินด้วย sit-to-stand test หรือจำนวนครั้งของการลุก-นั่งใน 30 วินาที โดยผลการวิเคราะห์รายงานว่า muscle func-tion ยังคงได้รับการ preserved หลังการใช้ semaglutide
     • ใช้ยาลดน้ำหนักแล้วควรดูแลกล้ามเนื้ออย่างไร?
ควรดูแลร่วมกับโภชนาการที่เหมาะสม การได้รับโปรตีนเพียงพอ การออกกำลังกายแบบ resistance exercise และการติดตามโดยบุคลากรทางการแพทย์ เพื่อสนับสนุนการลดน้ำหนักอย่างมีคุณภาพและการคงไว้ของการทำงานของกล้ามเนื้อ

แหล่งที่มาของข้อมูล: www.lancet .com, www.easd.org, www.fda.moph.go.th