อาการปวดหลังจากการก้ม ยกของหนัก หรือบิดตัวผิดท่า เป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้ในชีวิตประจำวัน แต่ไม่ควรสรุปว่าเป็นเพียงกล้ามเนื้ออักเสบเสมอไป โดยเฉพาะเมื่อมีอาการปวดร้าวลงขา ชา หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงร่วมด้วย ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของหมอนรองกระดูกสันหลังและการกดทับเส้นประสาท
นพ.พล อนันตวราศิลป์ แพทย์เฉพาะทางด้านกระดูกสันหลัง โรงพยาบาลเอส เฉพาะทางกระดูกสันหลังและข้อ ให้ข้อมูลว่า อาการปวดหลังหลังจากการใช้งานหรือยกของมีสาเหตุได้หลายประการ ตั้งแต่กล้ามเนื้อ เอ็น ข้อต่อ ไปจนถึงความผิดปกติของหมอนรองกระดูกสันหลัง การประเมินอาการร่วมจึงเป็นปัจจัยสำคัญในการค้นหาสาเหตุและวางแผนการรักษาอย่างเหมาะสม
เปิดกลไกปวดหลัง ยกของผิดท่าเพิ่มภาระกระดูกสันหลัง
หมอนรองกระดูกสันหลังทำหน้าที่รองรับแรงและช่วยให้กระดูกสันหลังเคลื่อนไหวได้อย่างยืดหยุ่น การก้มตัวยกของจากพื้น การยกสิ่งของที่มีน้ำหนักมาก หรือการบิดลำตัวขณะถือของ อาจเพิ่มภาระต่อกล้ามเนื้อ ข้อต่อ และหมอนรองกระดูก โดยเฉพาะเมื่อยกของห่างจากลำตัวหรือใช้ท่าทางที่ไม่เหมาะสม
ในผู้ที่มีความเสื่อมของหมอนรองกระดูกอยู่ก่อน การออกแรงหรือเคลื่อนไหวบางลักษณะอาจกระตุ้นให้อาการแสดงออกชัดเจนขึ้น อย่างไรก็ตาม อาการปวดหลังหลังยกของไม่ได้หมายความว่าจะเกิดภาวะหมอนรองกระดูกกดทับเส้นประสาททุกราย จำเป็นต้องพิจารณาจากลักษณะอาการและผลการตรวจทางการแพทย์ร่วมด้วย
ปวดร้าวลงขา ชา อ่อนแรง สัญญาณเสี่ยงที่ต้องตรวจ
นพ.พล อนันตวราศิลป์ ระบุว่า หากมีอาการปวดเฉพาะบริเวณหลังและค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อพัก โดยไม่มีอาการทางระบบประสาทร่วม อาจสัมพันธ์กับกล้ามเนื้อหรือเนื้อเยื่อรอบกระดูกสันหลัง แต่หากอาการปวดต่อเนื่องหรือเกิดซ้ำบ่อย ควรเข้ารับการประเมิน โดยเฉพาะเมื่อพบสัญญาณผิดปกติ ได้แก่
- ปวดร้าวจากหลังลงสะโพก ต้นขา หรือขา
- มีอาการชาหรือความรู้สึกบริเวณขาเปลี่ยนแปลง
- ขาอ่อนแรง เดินไม่มั่นคง หรือยกปลายเท้าลำบาก
- อาการปวดรบกวนการนอน การเดิน และการใช้ชีวิตประจำวัน
อาการปวดร้าว ชา หรืออ่อนแรง อาจสะท้อนว่ามีเส้นประสาทเข้ามาเกี่ยวข้อง จึงไม่ควรฝืนใช้งานหลังต่อเนื่องโดยไม่ตรวจหาสาเหตุ ขณะที่ผู้มีอาการอ่อนแรงเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ชาบริเวณก้นหรือรอบอวัยวะเพศ หรือควบคุมการปัสสาวะและอุจจาระผิดปกติ ควรเข้ารับการประเมินทางการแพทย์โดยเร่งด่วน
แนะปรับพฤติกรรม ลดเสี่ยงบาดเจ็บหลัง
การลดความเสี่ยงจากการยกของเริ่มต้นได้จากการปรับท่าทางในชีวิตประจำวัน โดยควรประเมินน้ำหนักก่อนยก หากสิ่งของหนักเกินกำลังควรขอความช่วยเหลือหรือใช้อุปกรณ์ช่วยเคลื่อนย้าย
ขณะหยิบของจากพื้น ควรย่อเข่าและสะโพก ให้สิ่งของอยู่ใกล้ลำตัว และใช้กำลังจากขาช่วยพยุงตัวขึ้น หลีกเลี่ยงการก้มหลังแล้วยกขึ้นทันที รวมถึงไม่บิดเอวขณะถือของ หากต้องเปลี่ยนทิศทางควรขยับเท้าและหมุนตัวไปพร้อมกัน
นอกจากนี้ ควรระมัดระวังพื้นเปียกหรือลื่น โดยเฉพาะในช่วงฤดูฝน เพราะการถือสิ่งของขณะทรงตัวบนพื้นที่ลื่นอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเสียหลัก หกล้ม และบาดเจ็บบริเวณหลัง
พบหมอนรองกระดูกผิดปกติ ไม่จำเป็นต้องผ่าตัดทุกราย
ด้านแนวทางการรักษา แพทย์ระบุว่า การตรวจพบความผิดปกติของหมอนรองกระดูกสันหลังไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยจำเป็นต้องผ่าตัดทุกราย การรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุ ตำแหน่ง ความรุนแรงของอาการ ผลการตรวจร่างกาย และข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ของแต่ละบุคคล
ผู้ป่วยบางรายอาจรักษาด้วยการปรับพฤติกรรม การใช้ยาตามคำแนะนำของแพทย์ และกายภาพบำบัด ส่วนการรักษาด้วยวิธีอื่นหรือการผ่าตัดจะพิจารณาตามความเหมาะสม
โรงพยาบาลเอส เฉพาะทางกระดูกสันหลังและข้อ แนะนำให้ประชาชนใส่ใจอาการปวดหลังที่ไม่ดีขึ้นหรือกลับมาเป็นซ้ำ โดยเฉพาะเมื่อมีอาการปวดร้าว ชา หรืออ่อนแรงร่วมด้วย เพื่อให้ได้รับการตรวจประเมินหาสาเหตุและวางแผนการรักษาอย่างเหมาะสมตั้งแต่ระยะแรก
