โรคสมาธิสั้น (Attention Deficit Hyperactivity Disorder; ADHD) คือความผิดปกติทางพัฒนาการของสมองที่ส่งผลต่อการขาดสมาธิ (Inattention), การอยู่ไม่นิ่ง/ซน (Hyperactivity) และการหุนหันพลันแล่น (Impulsivity) ซึ่งอาการจะแสดงออกชัดเจนกว่าเด็กวัยเดียวกัน และส่งผลกระทบต่อการเรียน ความสัมพันธ์ และการใช้ชีวิตประจำวัน ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ โดยเกิดจากความผิดปกติทางสารเคมีในสมองร่วมกับปัจจัยทางพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม การรักษาต้องอาศัยการปรึกษาแพทย์เพื่อการจัดการที่เหมาะสม
มีการศึกษา สมุนไพร ที่มีศักยภาพในการดูแลภาวะสมาธิสั้นได้ คือ บัวบก
การศึกษาทางคลินิก บัวบกช่วยเพิ่มสมาธิและความจำในเด็กสมาธิสั้น (ADHD-like symptoms) ได้ โดยศึกษาใน กลุ่มตัวอย่างเด็กที่มีอาการขาดสมาธิและเรียนรู้ช้า ให้สารสกัดบัวบก ขนาด 500 มก./วัน นาน 3 เดือน พบว่า สมาธิดีขึ้น ความจำดีขึ้น และการคุมอารมณ์เสถียรขึ้น จึงสามารถสรุปได้ว่า บัวบก อาจมีส่วนช่วยลดอาการคล้าย ADHD ได้ (แม้ไม่ได้ใช้เด็กที่วินิจฉัย ADHD ตามเกณฑ์) (Bhandari et al., 2012)
งานวิจัยทางคลินิก ในผู้ใหญ่ที่มีภาวะเครียด/ขาดสมาธิ พบว่า บัวบกช่วยเพิ่มความสงบ ลดความวุ่นวายทางจิตใจได้ ในการศึกษาให้สารสกัดบัวบก ขนาด 12 กรัม พบว่า สามารถลดความวิตกกังวล ความตกใจง่าย, ลดความตื่นตัวเกินปกติ (hyperstartle response) ทำให้คุมอารมณ์ง่ายขึ้น ลดอัตราการเต้นหัวใจ และความดันโลหิต (Bradwejn et al., 2000)
การศึกษาในสัตว์ทดลอง พบว่า บัวบกเพิ่มสารสื่อประสาทที่เกี่ยวข้องกับสมาธิ (Dopamine, Norepinephrine) โดยให้สารสกัดบัวบก ขนาด 2, 4 และ 6 mg/kg. ต่อเนื่อง 2 สัปดาห์ พบว่า ขนาด 6 mg/kg. ให้ผลการตอบสนองที่ดีสุด โดยเพิ่มระดับเพิ่ม dopamine และ norepinephrine ในสมอง และ เพิ่ม BDNF ซึ่งส่งเสริมการเรียนรู้และการจดจำ กลไกนี้สอดคล้องกับยา ADHD ที่มุ่งเพิ่ม dopamine และ norepinephrine (Mohandas Rao et al., 2009)
บัวบกช่วยลดพฤติกรรมคล้าย ADHD ในหนูที่ถูกเหนี่ยวนำให้เครียด ซึ่งมีพฤติกรรมหุนหัน ขาดสมาธิ จากนั้นให้ได้รับสารสกัดบัวบกด้วยน้ำ ขนาด 200 mg/kg นาน 14 วัน พบว่า การเรียนรู้และความจำดีขึ้นเด่นชัด พฤติกรรมสงบลง การเรียนรู้ดีขึ้น (Veerendra Kumar & Gupta, 2002) และการทดสอบให้สารสกัดน้ำในขนาด 100 / 200 / 300 mg/kg พบว่า ช่วยเพิ่มจำนวนครั้งที่หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นได้ เพิ่มความจำและการเรียนรู้ในหนูได้ โดยขนาดที่เห็นผลชัดเจนสุดคือ 200 และ 300 mg/kg โดยฤทธิ์เพิ่มความจำของบัวบกเกี่ยวข้องกับการลด oxidative stress
ข้อมูลอ้างอิง
1. Bhandari, M. et al. (2012). Effect of Centella asiatica on children with attention and concentration impairment. Indian Journal of Applied Research.
2. Bradwejn, J. et al. (2000). A double-blind, placebo-controlled study of the effects of Centella asiatica on the startle response. Journal of Clinical Psychopharmacology.
3. Mohandas Rao, K.G. et al. (2009). Centella asiatica enhances learning and memory in rats: correlation with increased oxidative enzyme activity. Phytomedicine.
4. Veerendra Kumar, M.H. & Gupta Y.K. (2002). Effect of different extracts of Centella asiatica on cognition and stress in rats. Journal of Ethnopharmacology.
ข้อมูลจาก เพจ"อภัยภูเบศร สมุนไพรไทย"
